De Portugese kustlijn wordt in toenemende mate blootgesteld aan erosie, een stijgende zeespiegel en druk door stedelijke ontwikkeling, waardoor duizenden mensen en verschillende kustgebieden de komende decennia gevaar lopen.

Het rapport „Vernietiging langs de hele kust – Een portret van een Portugese kustlijn in gevaar“ schat dat 40 procent van de Portugese stranden tegen 2100 zou kunnen verdwijnen, en waarschuwt tevens voor de gevolgen van klimaatverandering, stedelijke ontwikkeling en de vernietiging van natuurlijke barrières.

Om tot deze conclusie te komen, heeft Greenpeace ongeveer 2.500 kilometer van de Portugese kustlijn geanalyseerd en geconstateerd dat de stranden tussen de 10 en 20 meter terugtrekken, in sommige gebieden zelfs tot 40 meter.

Niettemin wordt aangenomen dat de stormen van januari, zoals storm Kristin, een reeds zichtbaar probleem hebben verergerd, waardoor de hoeveelheid zand op de stranden is afgenomen – iets wat Portugese strandgangers deze zomer hebben opgemerkt.

Gevolgen voor de bevolking

Greenpeace benadrukt dat er momenteel ongeveer 100.000 mensen wonen in kustgebieden die het risico lopen op overstromingen. Toni Melajoki Roseiro, directeur van Greenpeace Portugal, stelt ook dat het land niet achterover kan leunen en kan afwachten tot de stranden verdwijnen of de kliffen beginnen in te storten. Hij roept daarom op tot onmiddellijke maatregelen van de autoriteiten, die niet alleen de bevolking maar ook de ecosystemen moeten beschermen.

Stijgende zeespiegel

Uit gegevens van het Portugese Milieuagentschap blijkt dat 25 procent van de kustlijn van het vasteland al aan het terugtrekken is, waarbij de zee in sommige regio’s tot wel twee meter per jaar oprukt.

Toch wijt het rapport de oorzaken van het probleem niet uitsluitend aan klimaatverandering. Greenpeace stelt dat de massale toename van het toerisme en de vastgoedontwikkeling in kwetsbare gebieden, in combinatie met kustontwikkeling, de belangrijkste oorzaken zijn die leiden tot de toegenomen kwetsbaarheid van het gebied.

Bovendien vermindert de vernietiging van duinen en zoutmoerassen het natuurlijke vermogen om zich te verdedigen tegen erosie, overstromingen en zoutwaterintrusie.

Meest kritieke gebieden

In zijn rapport heeft Greenpeace de gebieden geïdentificeerd waar het fenomeen het ernstigst is, waarbij stranden in het noorden, het centrum en de metropoolregio Lissabon als de meest problematische gevallen worden aangemerkt.

In het noorden van het land kampt Espinho nu al met een terugtrekking van de kustlijn van 5,2 meter per jaar. In het geval van Viana do Castelo zou het district 30 procent van het strandoppervlak dat het in 1990 had, hebben verloren; in het geval van Póvoa do Varzim loopt de regio een groot risico op erosie en overstromingen.

In het centrale deel van het land is het district Aveiro het gebied dat in de regio de grootste zorgen baart, aangezien de terugtrekking bij Costa Nova de komende 20 jaar wel 40 meter zou kunnen bedragen. Eveneens in het midden van het land, maar dan met betrekking tot rivieren in plaats van de kust, voorspelt het rapport dat 18 procent van de monding van de Mondego tegen 2100 onder water zou kunnen komen te staan. In Figueira da Foz, aan de kust van Lavos, is de kustlijn de afgelopen 10 jaar naar schatting 50 meter teruggetrokken.

In de agglomeratie Lissabon heeft de Costa da Caparica sinds 1960 naar schatting 200 meter strand verloren. In stedelijke gebieden zoals Almada loopt 12 procent van het stedelijk gebied een hoog overstromingsrisico, op basis van een analyse van natuurlijke gebeurtenissen die de afgelopen winters zijn geregistreerd.

Stranden in het zuiden van het land dreigen te verdwijnen

Als een van de regio’s met de hoogste mate van massatoerisme en verstedelijking is de kust van de Alentejo een van de zorgwekkende gebieden. Greenpeace schat dat tot 50 procent van de stranden langs de kust van de Alentejo tegen het einde van de eeuw zou kunnen verdwijnen.

Wat de Algarve betreft, wijzen prognoses erop dat 40 procent van de stranden zou kunnen verdwijnen, waarbij gebieden als Vilamoura, Quarteira, Vale do Garrão en Praia da Rocha zijn aangemerkt als het meest kwetsbaar voor kusterosie en instabiliteit van de kliffen.

Het eiland Tavira, Ria Formosa, Barrinha de Alvor en Praia do Ancão worden aangemerkt als gebieden met kwetsbare ecosystemen. Toch is het belangrijk op te merken dat het strand van Faro sinds 1950 al 25 meter aan breedte heeft ingeboet.

Luxe bouwprojecten verergeren het probleem

Hoewel in het rapport wordt opgemerkt dat Portugal wetgeving heeft om de kustlijn te beschermen, wijst Greenpeace erop dat Portugal de regels niet strikt handhaaft, waarbij wordt verwezen naar onvoldoende toezicht en slechte coördinatie tussen overheidsinstanties.

Hoewel de wet een beschermingszone van 500 meter vanaf de kustlijn voorschrijft, en een kilometer waar kustecosystemen van groot belang zijn, beschouwt Greenpeace bouwen dicht bij de zee als een risicofactor voor de stijgende zeespiegel. Als voorbeeld noemt Greenpeace de gemeenten Sesimbra en Grândola. In het geval van Sesimbra beslaan de projecten Pinhal da Prata, Pinhal do Atlântico en Etosoto meer dan 260 hectare beschermd gebied, waarbij de bouw plaatsvindt zonder adequate milieueffectbeoordelingen.

Kritiek op projecten in Tróia en Comporta

De milieuorganisatie heeft ook kritiek geuit op projecten in Tróia en Comporta, waarbij de bouw van luxe complexen werd voorgesteld – in het geval van Tróia onder meer villa’s, een spa en een heliport – in een gebied met beschermde kustzones.

In Comporta werd ook kritiek geuit op het ‘Torre’-project – bestaande uit twee hotels en een golfbaan verspreid over een gebied van meer dan 1.000 hectare.

Greenpeace beschouwt de projecten op beide locaties als voorbeelden van de druk die stadsontwikkeling uitoefent op kwetsbare kustgebieden.

Niettemin pleit Greenpeace ook voor openbare toegang tot de stranden in het gebied, die naar verluidt door particuliere eigenaren zijn afgezet met hekken.