We begonnen met een gesprek over het tekort aan woningen, de huizenprijzen, vergunningen en de moeilijkheden bij het bouwen. Net als zoveel andere gesprekken die tegenwoordig overal in het land plaatsvinden.

Maar naarmate de discussie vorderde, werd duidelijk dat het echte probleem niet alleen bij de bouw lag. Het echte probleem is dat Portugal niet langer dezelfde taal spreekt.

De Algarve is misschien wel het beste voorbeeld van deze realiteit. We hebben het over een regio met zestien gemeenten. Zestien verschillende manieren om ontwikkeling te interpreteren. Zestien gemeentelijke masterplannen die, ondanks dat ze aan hetzelfde wettelijke kader voldoen, zich verschillend hebben ontwikkeld en inspelen op verschillende prioriteiten. In veel gevallen is wat in de ene gemeente wel mag, een paar kilometer verderop niet meer toegestaan.

Investeerders kijken niet naar bestuurlijke grenzen. Bedrijven evenmin. Mensen al helemaal niet. Want wie een bedrijf wil opzetten, een woningbouwproject wil ontwikkelen of banen wil creëren, beschouwt de Algarve als één regio. Daarin maakt men geen onderscheid tussen waar de ene gemeente ophoudt en de andere begint. Toch stuit men er nog steeds op uiteenlopende procedures, verschillende interpretaties en totaal verschillende doorlooptijden bij besluitvorming.

Daarnaast is er nog een ander probleem dat zelden ter sprake komt. Veel gemeenten beschikken tegenwoordig niet over de personele middelen of de technologische hulpmiddelen die nodig zijn om gelijke tred te houden met de snelheid waarmee de markt is veranderd. De uitdagingen zijn groter, de projecten complexer en de wettelijke vereisten veeleisender. Ondanks de enorme inspanningen van gemeentelijke ambtenaren is de realiteit dat gemeenten achterop zijn geraakt ten opzichte van de huidige behoeften.

Dan is er nog de institutionele complexiteit. Een proces hangt af van de gemeenteraad, maar ook van de CCDR, de APA en andere sectorale instanties. Elk advies is bepalend voor het volgende, elk besluit hangt af van een ander besluit en vaak is er niemand die daadwerkelijk de leiding over het proces op zich kan nemen. Het resultaat is bij iedereen bekend: vertraging, onzekerheid en gemiste kansen.

Ook kunnen we een andere factor niet negeren die nog steeds gevolgen heeft. Jarenlang gaf het nationale ruimtelijke-ordeningsbeleid de voorkeur aan een uiterst restrictieve visie op de uitbreiding van gemeentelijke bestemmingsplannen. De intentie om het grondgebied te beschermen was legitiem, maar de toepassing ervan beperkte uiteindelijk het vermogen van veel gemeenten om in te spelen op bevolkingsgroei, investeringen en nieuwe economische behoeften. Vandaag ondervinden we de gevolgen van deze keuzes.

Naar mijn mening is het misschien tijd om anders te gaan denken.

Als we mobiliteit op regionale schaal bespreken, als we energienetwerken op regionale schaal plannen en als we strategieën voor economische ontwikkeling voor hele regio’s bevorderen, waarom blijven we dan woningen, industrieterreinen en essentiële infrastructuur bijna uitsluitend binnen de administratieve grenzen van elke gemeente plannen?

Misschien moet Portugal een stap zetten die andere landen al lang geleden hebben gezet: het oprichten van echte regionale ontwikkelingsagentschappen, die in staat zijn om economische, huisvestings- en ruimtelijke strategieën tussen de gemeenten van elke regio te coördineren. Niet om de autonomie van gemeenten weg te nemen, maar om een gemeenschappelijke visie te creëren op wat er werkelijk toe doet.

Want talent, bedrijven en investeringen kiezen geen gemeenten. Ze kiezen regio’s waar levenskwaliteit, mobiliteit, huisvesting, infrastructuur, energie en besluitvormingscapaciteit aanwezig zijn. Kortom, ze kiezen gebieden waar iedereen naar hetzelfde doel toewerkt.

Dat was misschien wel de belangrijkste conclusie van dat gesprek in de Algarve. Portugal kampt niet alleen met een tekort aan woningen. Het kampt met een gebrek aan coördinatie. En zolang elke instantie een andere taal blijft spreken, zal het voor ons moeilijk zijn om de steden en gebieden te bouwen die het land nodig heeft.

Op de dag dat we allemaal weer dezelfde taal spreken, zullen we wellicht ontdekken dat veel van de oplossingen al voor het grijpen lagen. We hebben alleen nooit de mogelijkheid gehad om ze samen te realiseren.