In de vastgoedsector ligt de conclusie voor de hand: als er minder mensen nodig zijn, zijn er ook minder kantoren nodig. Dat is een mogelijke interpretatie, maar waarschijnlijk te simplistisch voor een economische transformatie van deze omvang.

Uit een recent onderzoek van JLL blijkt een veel complexere realiteit. Kunstmatige intelligentie zal naar verwachting bepaalde taken en functies vervangen, maar zal ook de productiviteit van veel beroepen aanzienlijk verhogen en nieuwe activiteiten en banen creëren. Wat nog interessanter is: 60% van de geanalyseerde bedrijven verwacht het aantal werknemers in de komende drie tot vijf jaar te laten groeien. Met andere woorden: het gaat er misschien niet om dat we minder kantoren hebben, maar dat we andere kantoren nodig hebben.

Deze verandering kan een kans voor Portugal betekenen. Lissabon en Porto hebben de afgelopen jaren een interessante positie opgebouwd bij het aantrekken van technologiebedrijven, internationale servicecentra, start-ups en vestigingen van multinationals. We beschikken over gekwalificeerd talent, goede taalvaardigheden, veiligheid, levenskwaliteit en kosten die nog steeds concurrerend zijn in vergelijking met enkele van de belangrijkste Europese hoofdsteden. Tegelijkertijd ontvangt het land aanzienlijke investeringen in datacentra, onderzeese kabels, hernieuwbare energie en digitale infrastructuur. Ook de economie die intensief gebruik zal maken van kunstmatige intelligentie begint een deel van haar infrastructuur in Portugal op te bouwen.

Dit zal echter gevolgen hebben voor de vastgoedmarkt. Technologiebedrijven en de meest gekwalificeerde professionals zijn niet zomaar op zoek naar vierkante meters. Ze zijn op zoek naar efficiënte, technologisch geavanceerde gebouwen, die goed bereikbaar zijn met het openbaar vervoer en gelegen zijn in gebieden waar men kan werken, wonen en voorzieningen kan vinden. De kwaliteit van de ruimte is ook een middel geworden om talent aan te trekken en te behouden.

Daarom kan een van de gevolgen van AI zijn dat het verschil tussen goede en slechte vastgoedobjecten verder toeneemt. Moderne, duurzame en goed gelegen kantoren zullen wellicht blijven profiteren van de vraag, terwijl verouderde gebouwen te maken zullen krijgen met grotere bezettings- en financieringsproblemen. Locatie blijft belangrijk, maar energie-efficiëntie, flexibiliteit, technologie en de kwaliteit van de gebruikerservaring zullen steeds zwaarder wegen bij de waardebepaling van een pand.

Er is echter nog een andere uitdaging voor Portugal. Jarenlang hebben we internationale bedrijven kunnen aantrekken, mede omdat we over geschoolde arbeidskrachten beschikten tegen lagere kosten dan in andere Europese economieën. Kunstmatige intelligentie zal dit voordeel geleidelijk kunnen verminderen. Als een bedrijf erin slaagt een aanzienlijk deel van de administratieve taken te automatiseren, zijn de loonkosten niet langer zo doorslaggevend bij de keuze van de locatie.

Portugal zal daarom hogerop in de waardeketen moeten komen. In plaats van alleen te concurreren om servicecentra en administratieve functies, zullen we centra voor engineering, onderzoek, kunstmatige intelligentie, technologische ontwikkeling, management en besluitvorming moeten aantrekken.

Hier kan technologische transformatie een kans voor de vastgoedsector worden. Meer technologische investeringen betekenen bedrijven, geschoolde werknemers, kantoren, woningen, diensten en nieuwe stedelijke kernen.

AI zal niet alleen bepalen hoeveel banen er zullen zijn. Het zal ook helpen bepalen waar de meest waardevolle banen zullen zijn en welke steden deze zullen kunnen aantrekken.

Portugal beschikt over de voorwaarden om tot deze regio’s te behoren. Maar zoals zo vaak is het hebben van potentieel slechts het begin. De echte uitdaging blijft om dit in daden om te zetten.