Tot voor kort hadden ze elk een ondergeschikte, marginale positie binnen de 27 lidstaten van de EU. De opkomst van kunstmatige intelligentie en de digitale revolutie hebben dit echter veranderd: ze zijn nu strategische „toegangspoorten” tot het continent geworden, voornamelijk dankzij de aanleg van glasvezelkabels die informatie vervoeren die van cruciaal belang is voor commerciële, industriële en militaire belangen.

Aan het begin van de 21e eeuw bood de Ierse regering Amerikaanse technologiebedrijven aantrekkelijke fiscale stimulansen en versoepeling van de regelgeving aan. Apple, Google, Meta en Microsoft openden hun Europese hoofdkantoor in Dublin en bedrijven als OpenAI, TikTok en X vestigden zich daar eveneens. Er volgde een fenomenale groei en de Ierse economie werd bijna volledig afhankelijk van de instroom van buitenlands kapitaal. De regering haalt nu bijna vijf keer zoveel vennootschapsbelasting per hoofd van de bevolking binnen als Frankrijk of Duitsland. In het jaar 2024/5 droegen drie Amerikaanse cybergiganten 45% bij aan de vennootschapsbelasting van het land, die werd geheven tegen tarieven die veel lager waren dan elders in de EU.

Belastingvoordelen waren niet de enige stimulans. Veel leden van een regering die bestond uit ambtenaren die „de Blarney Stone hadden gekust“, traden toe tot het „draaideur“-systeem door over te stappen naar goedbetaalde banen die werden aangeboden door de Amerikanen, die op zoek waren naar lokaal talent om de integratie van hun bedrijven in de regels van de EU-economie te vergemakkelijken. Op hun beurt aanvaardden sommige Amerikaanse leidinggevenden functies als adviseurs bij de Ierse Commissie voor Gegevensbescherming (DPC).

Deze gezellige regeling leidde natuurlijk tot kritiek vanuit andere lidstaten van de EU en is nu nog luider geworden nu Ierland sinds 1 juli het voorzitterschap bekleedt en dus gedurende zes maanden verantwoordelijk is voor het vaststellen van het tijdschema voor wetgeving, waaronder de regulering van de digitale economie.

Door een van die onoplettendheden waaraan we in het EU-bestuur inmiddels gewend zijn geraakt, is het land waar het hoofdkantoor van een buitenlands bedrijf is gevestigd, verantwoordelijk voor de regulering ervan in alle andere lidstaten. Hoewel Ierland een onberispelijke staat van dienst heeft op het gebied van maatschappelijke rechtvaardigheid, geldt dat niet voor zijn zakelijk inzicht.

Momenteel is de EU voor ongeveer 75 % van haar behoeften aan technologie en cloud computing afhankelijk van buitenlandse, voornamelijk Amerikaanse bedrijven, om de openbare orde en diensten te handhaven, waaronder de groei van de defensie-uitgaven. Nu de huidige geopolitieke omwenteling wereldwijde schokken veroorzaakt die de fundamenten van internationale allianties doen wankelen, bestaat er een zeer reëel gevaar dat organisaties zoals de NAVO uit elkaar zullen vallen. Voormalige bondgenoten zouden neutralere strategieën of zelfs agressief beleid kunnen gaan voeren wanneer handelsgeschillen moeten worden opgelost.

Om deze reden wordt de Cloud and AI Development Act (CADA) opgesteld met als doel de afhankelijkheid van bronnen buiten de EU te verminderen. Binnenlandse entiteiten zullen met stimuleringsmaatregelen worden aangemoedigd om een Europese capaciteit op te bouwen voor het creëren van een gereguleerde cyberindustrie, waardoor gevoelige sectoren zoals veiligheid en soevereiniteit worden beschermd tegen inmenging en surveillance van buitenaf. De wet erkent bijvoorbeeld dat de vele toepassingen van AI een verdrievoudiging van de capaciteit van datacenters binnen de komende vijf jaar zullen vereisen, met alle gevolgen van dien voor een overeenkomstige groei in de groene sector van energie- en waterdiensten en de winning van „batterijmetalen“.

Maar de wetgeving slaat de plank mis door er ook op aan te dringen dat elk van de 27 lidstaten „versnellingszones“ moet instellen waar aanvragen van bouwers de ruimtelijke ordenings- en milieuwetgeving mogen omzeilen, ongeacht de publieke verontwaardiging over het vooruitzicht dat landschappen worden overspoeld door een wirwar van zonnepanelen en windmolens ter ondersteuning van de enorme, lelijke gebouwen.

Dit toont aan hoe de EU, die in de eerste plaats werd opgericht als een handelsvereniging om de welvaart van haar leden te bevorderen, zich niet als een federale organisatie kan gedragen zonder een drastische herziening van haar grondwet. Het lijkt weinig zin te hebben wetgeving vast te stellen ter bescherming van een soevereiniteit die niet volledig bestaat vanwege de versnippering van het nationale overheidsbeleid en de regelgeving.

Hoewel Portugal nog niet in dezelfde mate is geïntegreerd als Ierland, wordt ook de Portugese economie aangevallen door niet-Europese investeerders die hun greep op cruciale en strategische belangen in de nieuwe domeinen van de geavanceerde technologie willen versterken. Het inwilligen van dergelijke buitenlandse eisen in ruil voor een tijdelijke instroom van investeringen moet echter worden afgewogen tegen de grotere noodzaak om te voldoen aan de strategische vereisten voor een verenigd Europa dat vrij is van verplichtingen jegens welke andere natie dan ook.