Over het veranderen van de wereld – Deel 1

V. Hoe kun je helpen de wereld te veranderen, om er een betere plek van te maken om in te leven? Er zijn zoveel problemen en zoveel leed in de wereld: mensen die verhongeren, oorlogen, hongersnood, overstromingen, politieke onrust, onderdrukking van mensen, enzovoort. Toch lijkt de yogaweg voor buitenstaanders een terugtrekking uit de wereld te zijn om aan zichzelf te werken. Daarom zeggen sommige mensen dat de yogi egoïstisch is en dat het beter zou zijn als hij maatschappelijk werker of iets dergelijks zou worden om de lijdenden echt te helpen. Ik zou het op prijs stellen als u uw visie op deze kwestie zou toelichten.

A. Vanuit werelds oogpunt is dit probleem uiterst complex en moet het vanuit vele verschillende invalshoeken worden bekeken. Laten we eerst kijken naar de gang van zaken in de wereld, en vervolgens naar de werking van de subtiele wereld en haar mystici, die – net als de Alomtegenwoordigheid – ‘op mysterieuze wijze te werk gaan om hun wonderen te verrichten’.

Ik begin met een kleine parabel:

Er was eens een tijd dat God tegen de hele Schepping zei: „Nu loopt alles op rolletjes, ik denk dat ik maar eens een beetje vakantie neem. Wie zal er op alles letten terwijl ik weg ben?“ De goden verbleekten bij het vooruitzicht van die verantwoordelijkheid. Ze keken elkaar onzeker aan, friemelden met hun vingers en hoestten een beetje verlegen. De deva’s en dergelijke engelachtige wezens schuifelden met hun voeten en keken de andere kant op, in een poging te neuriën. Plotseling liet de Mens van zich horen en zei: „Ga maar, Baas! We redden het wel, maak je geen zorgen!“ Dus vertrok God, en de Mens begon zijn eigen lot te bepalen.

En sindsdien heeft God nooit meer een kans gekregen.

De Mens denkt nog steeds dat hij de baas is over de wereld. Maar om de een of andere reden loopt het niet zo goed. Hij kijkt naar zijn werk en ziet de eindeloze oorlogen en rellen, de omkoping en ongelijkheid, de corruptie van de machthebbers, het hersenloze racisme, de uitbuiting en verkrachting van de aarde, de hongersnood en het lijden en de onderdrukking van volkeren en de altijd aanwezige dreiging van totale vernietiging. Hij is niet bepaald onder de indruk.

Sterker nog, ondanks zijn rijkdom en technologische macht, merkt hij – wanneer hij zichzelf de tijd gunt om te voelen – dat hij zich ronduit ellendig voelt.

Daarom moet het iemands schuld zijn. Vergetend dat hij de rol van God heeft overgenomen, schudt hij zijn vuist naar de hemel en gromt: „Wat voor God laat zo’n wereld toe?“ Het helpt altijd om een zondebok te vinden. Als men geen bevredigend antwoord van God krijgt, kan men altijd zijn aanhangers beschuldigen. „Kijk eens naar al die spirituele vluchtelingen! Die yogi’s, goeroes en mystieke kluizenaars die in egoïstische afzondering leven, of rondlopen met hun hoofd in de wolken! Wat hebben ze de wereld te bieden? Als ze antwoorden hebben, waarom keren ze dan niet terug naar de wereld om de zaken op orde te brengen?“ Het idee is dat zelfs als er mensen zijn die niet bijdragen aan de problemen van de wereld, ze hiermee onder de neus moeten worden gewreven en zich er schuldig over moeten voelen.

De mens heeft een kort geheugen. Hij vergeet dat bijna elke keer dat een heilige man heeft geprobeerd de wereld te verbeteren, hij is gekruisigd, op de brandstapel is verbrand, doodgeschoten of op een andere manier is achtervolgd en lastiggevallen. Dit is nauwelijks een methode die bevorderlijk is voor betrokkenheid bij de wereld.

Toch heeft menig wijze, waarheidspreker of humanitair zijn hart blootgelegd voor het welzijn van de wereld en daarvoor de prijs betaald. Het lijkt erop dat alleen de geschiedenis een heilige man eert. Zelden, of nooit, wordt hij geprezen door de ‘razende menigte’ van zijn eigen tijd. Het probleem is dat de Ziener op een ongemakkelijke manier de Waarheid spreekt, en mensen geven niet veel om de Waarheid. De status quo is veel comfortabeler. En de waarheid is altijd slecht geweest voor de belangen van geestelijken, het bedrijfsleven en de overheid.

Mensen leven veel liever in hun illusies en toch denken ze graag dat ze echt willen dat de wereld verandert. „Ik ben het niet, het zijn de anderen“ is de heersende houding en diepgewortelde overtuiging. En het zijn bij voorkeur de „anderen“ die iets aan de ellendige stand van zaken zouden moeten doen. Daarom dringen de ontevredenen erop aan dat de yogi of de contemplatieve mens maatschappelijk werker zou moeten worden in plaats van ‘egoïstisch’ naar zijn eigen verlossing te streven. Toch is de wereld al gevuld met ontelbare ‘onbaatzuchtige’ maatschappelijk werkers, welzijnsinstellingen, liefdadigheidsorganisaties en allerlei goedbedoelende weldoeners, die proberen de problemen van de planeet te verhelpen.

Maar zien we daardoor ook daadwerkelijk iets veranderen? Hoewel hun werk prijzenswaardig is, heeft het dan werkelijk enige invloed op de gang van zaken in de wereld? Zijn zij niet simpelweg bezig met het lappen aan de ellende die voortkomt uit de eindeloze onmenselijkheid van de mens jegens de mens (en met name de vrouw)? En zijn onze politieke en bestuurlijke wetten op papier, verdragen en dergelijke werkelijk houdbaar of brengen ze sociale verandering teweeg? Of worden ze meestal genegeerd (zoals bijvoorbeeld de Race Relations Act) omdat de meerderheid van de mensheid nog niet klaar is voor de verandering?

Degenen die zich hiervoor inzetten, doen in ieder geval wat ze kunnen binnen hun beperkte wereldbeeld. Maar degenen die het hardst klagen over wat anderen niet doen, wat doen zij zelf om de wereld te helpen? Vaak leven ze ongelukkig in deze wereld, ‘doen ze met tegenzin hun steentje bij’ en staan ze venijnig tegenover degenen die doen waar ze zich toe aangetrokken voelen. De vakman die gelukkig is in zijn werk, voelt geen behoefte om anderen te vertellen wat ze met hun leven moeten doen.

Degenen die zich ellendig voelen in hun eigen beroep of levenswijze, maar bang zijn om daar verandering in te brengen, mopperen zich gewoon door het leven heen en verspreiden over het algemeen somberheid en moedeloosheid om zich heen.

Het heeft geen zin om te zeggen dat we begaan zijn met de wereld als geheel, als we niet dagelijks werken aan het bevorderen van geluk in onze directe omgeving. Als ik niet bewust bezig ben om de dag van iemand anders op te vrolijken, dan is de kans groot dat ik die juist verpest. We lijken niet in staat de zinloosheid in te zien van het willen helpen van de onderdrukten in Latijns-Amerika, de hongerigen in Afrika of waar dan ook, als we thuis of op het werk voortdurend gespannen zijn, onze kinderen onderdrukken of ruzie maken met onze levenspartners, ouders of huisgenoten. We zijn ons er vaak niet van bewust hoe we ons laten meeslepen door de spanningen van anderen. We zien de kettingreactie wanneer de baas op het werk druk uitoefent: de volgende in de hiërarchie heeft de neiging zijn vernedering te ventileren door op prikkelbare wijze zijn schamele gezag te doen gelden waar hij maar kan, waardoor zijn ondergeschikten op hun beurt hun gal op iemand anders afreageren, enzovoort, helemaal tot aan het einde van de keten. Degenen aan het einde van de keten nemen het misschien mee naar huis, schelden onderweg medeweggebruikers uit in het verkeer en gedragen zich ’s avonds als een tiran tegenover hun gezin. Dergelijke druk, naast vele andere (die zich in een miljard huizen, fabrieken en kantoren herhaalt), plus dodelijke doses van het rampzalige dagelijkse nieuws, dragen allemaal bij aan het stressvolle mentale klimaat dat tegenwoordig bijna overal heerst.

Als we van binnen al onder druk staan, kan bijna alles buiten ons de lont doen ontbranden. Zo dragen we allemaal de kiemen van mentale, verbale of fysieke strijd in ons, verborgen in onze emotionele instabiliteit en onze onbeheersbare geest. Als mijn zenuwstelsel zo gemakkelijk in vuur en vlam raakt, ben ik dan wel beter dan de oorlogszuchtige ‘anderen’ die ik veroordeel? Beginnen alle ellendes van de wereld niet juist met houdingen zoals de mijne? Als ik mijn eigen escalerende reacties niet onder controle kan houden, hoe kan ik dan hopen enige zinvolle verandering in de wereld teweeg te brengen?