São Tomé i Príncipe dysponuje zasobami rolniczymi i morskimi, które mogą odegrać istotną rolę w rozwoju gospodarczym kraju. Jednak zdaniem Abnildo d’Oliveiry ich prawdziwy potencjał polega nie tylko na zwiększeniu produkcji, ale także na zapewnieniu, by kraj mógł czerpać większą wartość z tego, co już wytwarza.

Taka wizja wymaga zwrócenia uwagi na cały cykl gospodarczy produktu: od produkcji i zbiorów lub połowów po konserwację, przetwórstwo, komercjalizację i dostęp do rynku. Im więcej etapów tego procesu uda się w opłacalny sposób zrealizować w kraju, tym większy jest potencjał do generowania aktywności gospodarczej i zatrzymywania wartości w gospodarce krajowej.

Podejście to ma szczególne znaczenie w sektorach takich jak rolnictwo i rybołówstwo, gdzie wyzwaniem nie jest po prostu posiadanie zasobów, ale rozwinięcie zdolności niezbędnych do ich lepszego wykorzystania. Podstawowe pytanie jest proste: co może zrobić Wyspy Świętego Tomasza i Książęca, aby czerpać większą wartość ekonomiczną ze swoich własnych zasobów, zanim wartość ta zostanie wygenerowana poza granicami kraju?

Generowanie większej wartości w Wyspach Świętego Tomasza i Książęcej: od produkcji podstawowej do lokalnego przetwórstwa

Rolnictwo stanowi jeden z najwyraźniejszych przykładów tego podejścia. Potencjał gospodarczy produktów takich jak kakao, kawa, wanilia i pieprz niekoniecznie kończy się na ich produkcji jako surowców.

Selekcja, przetwarzanie, transformacja, pakowanie i wprowadzanie na rynek mogą stanowić nowe etapy w łańcuchu wartości ekonomicznej i umożliwić generowanie na miejscu większej części wartości końcowej związanej z tymi produktami.

Dla Abnildo d’Oliveiry jest to jedna z kwestii, która powinna zajmować centralne miejsce w debacie na temat przyszłości produkcyjnej kraju: pytanie powinno brzmieć nie tylko o to, ile produkuje Wyspy Świętego Tomasza i Książęca, ale także o to, jaką wartość są w stanie wytworzyć z tej produkcji.

Rozwój tej zdolności nie zależy wyłącznie od producentów. Wymaga ona oceny warunków wpływających na każdy łańcuch wartości, potrzeb infrastrukturalnych, konserwacji i przechowywania, dostępu do finansowania, wiedzy technicznej, zdolności przedsiębiorczych, logistyki oraz rzeczywistych możliwości rynkowych.

Z tego powodu do kwestii waloryzacji produkcji krajowej należy podchodzić zgodnie z kryteriami ekonomicznymi i wykonalności. Nie każdą działalność można rozwijać w ten sam sposób lub w tym samym tempie. Celem jest zidentyfikowanie, gdzie istnieją realne możliwości lokalnego przetwórstwa oraz jakie warunki będą niezbędne, aby przekształcić je w zrównoważoną działalność gospodarczą.

„Mamy zasoby i mamy produkcję, ale musimy zadać sobie pytanie, jaką wartość jesteśmy w stanie z nich wygenerować na terenie Wysp Świętego Tomasza i Książęcej. Produkcja jest niezbędna, ale skuteczniejsze przetwarzanie tego, co produkujemy, może otworzyć nowe możliwości dla naszych producentów, rybaków i przedsiębiorstw. Musimy określić, gdzie możemy tutaj tworzyć większą wartość, kierując się odpowiedzialnością, wykorzystując potencjał techniczny i mając długoterminową wizję gospodarczą”. ABNILDO D’OLIVEIRA.

Zasadą leżącą u podstaw tej propozycji jest to, że zwiększenie produkcji może być ważne, ale generowanie większej wartości z tego, co zostało wyprodukowane, stanowi kolejny krok w rozwoju gospodarczym.

Tam, gdzie istnieją lokalne możliwości włączenia dodatkowych etapów do łańcucha wartości, mogą pojawić się nowe działania w zakresie przetwórstwa, konserwacji, logistyki, komercjalizacji i świadczenia usług. Może to poszerzyć bazę gospodarczą związaną z tym samym zasobem, nie zakładając jednak, że wszystkie korzyści zmaterializują się natychmiast.

Wpływ na dochody, zatrudnienie, eksport lub substytucję niektórych importowanych towarów będzie zależał od wykonalności każdej inicjatywy oraz od skutecznego wdrożenia. Z tego powodu elementy te należy postrzegać jako potencjalne skutki zwiększenia zdolności produkcyjnych i przetwórczych, a nie jako efekty gwarantowane od samego początku.

Rolnictwo i niebieska gospodarka jako źródła zwiększonej aktywności gospodarczej w kraju

To samo rozumowanie odnosi się do morza.

Rybołówstwo i niebieska gospodarka mogą generować większą aktywność gospodarczą, gdy analiza wykracza poza sam połów i uwzględnia również możliwości ochrony, przetwarzania oraz wprowadzania do obrotu zasobów rybnych.

Dla państwa wyspiarskiego, takiego jak Wyspy Świętego Tomasza i Książęca, ocena zasobów morskich wyłącznie pod kątem pozyskiwania oznaczałaby pominięcie znacznej części ich potencjału gospodarczego. Wyzwaniem jest określenie, jakie dodatkowe działania można rozwijać w sposób zrównoważony i konkurencyjny w kraju.

Wymaga to oceny kwestii praktycznych. Dostępność systemów konserwacji, wymogi dotyczące łańcucha chłodniczego, infrastruktura, jakość i bezpieczeństwo produktów, dostęp do rynku, finansowanie oraz organizacja różnych działań będą miały decydujący wpływ na wszelkie postępy.

Celem nie powinno być zwiększanie eksploatacji zasobów bez odpowiednich kryteriów, ale raczej lepsze wykorzystanie tego, co można wykorzystać w sposób zrównoważony, oraz zbudowanie pełniejszego łańcucha wartości ekonomicznej wokół tych zasobów.

Takie podejście może również pomóc wzmocnić pozycję producentów i rybaków. Tam, gdzie istnieją lepsze warunki do konserwowania, przetwarzania lub wprowadzania produktu na rynek, podmioty uczestniczące w najwcześniejszych etapach łańcucha wartości mają większe szanse na dostęp do nowych możliwości gospodarczych.

Znaczenie, jakie Abnildo d’Oliveira przypisuje tej kwestii, wynika właśnie z powiązania między zasobami krajowymi, tworzeniem wartości a krajowym potencjałem gospodarczym. Propozycja nie polega na przedstawianiu rolnictwa czy rybołówstwa jako odizolowanych rozwiązań, lecz na włączeniu ich do szerszej strategii dywersyfikacji produkcji.

W tym kontekście ograniczenie zewnętrznej wrażliwości nie oznacza twierdzenia, że Wyspy Świętego Tomasza i Książęca mogą od razu produkować wszystko, co obecnie importują. Oznacza to zwiększenie, tam gdzie jest to wykonalne, zdolności kraju do większej produkcji, skuteczniejszego przetwarzania oraz mniejszej zależności od działalności gospodarczej, w ramach której większość wartości jest generowana poza jego granicami.

Priorytety gospodarcze ujęte w ramach inicjatywy „Nossa Terra” obejmują rozwój agrobiznesu, waloryzację produktów rolnych, lokalne przetwórstwo oraz gospodarkę morską jako element tej wizji wzmocnienia potencjału produkcyjnego. Ich znaczenie będzie zależało od zdolności do przełożenia tych propozycji na konkretne, technicznie określone działania dostosowane do rzeczywistych warunków panujących w kraju.

Abnildo d’Oliveira stawia zatem w centrum debaty gospodarczej konkretne pytanie: Wyspy Świętego Tomasza i Książęca nie powinny jedynie eksploatować swoich zasobów; powinny dążyć do tego, by większa część bogactwa, jakie te zasoby mogą wygenerować, była tworzona i zatrzymywana w kraju.

Rolnictwo, rybołówstwo i lokalne przetwórstwo mogą przyczynić się do osiągnięcia tego celu, jeśli będą rozwijane poprzez planowanie, odpowiednie inwestycje, dostęp do wiedzy oraz silne powiązania z rynkami. Wyzwaniem jest stopniowe przejście od gospodarki, która zajmuje się przede wszystkim sprzedażą surowców, do gospodarki o większym potencjale w zakresie przetwarzania, różnicowania i wprowadzania na rynek własnych produktów o wartości dodanej.

To właśnie ta zasada leży u podstaw niniejszego wniosku: zapewnienie, by zasoby Wysp Świętego Tomasza i Książęcej generowały więcej możliwości gospodarczych na terenie samych Wysp Świętego Tomasza i Książęcej.

Informacje oczekujące na weryfikację

Przed publikacją zaleca się potwierdzenie konkretnych priorytetów w poszczególnych sektorach i dla poszczególnych upraw; planowanych projektów lokalnego przetwórstwa lub transformacji; wymagań dotyczących infrastruktury i łańcucha chłodniczego; instrumentów przeznaczonych dla producentów i rybaków; mechanizmów finansowania; rynków priorytetowych; oraz wszelkich konkretnych inicjatyw, które mogą zostać publicznie przedstawione jako określone projekty.

Należy również zweryfikować dokładny zakres środków dotyczących kakao, kawy, wanilii, pieprzu, rolnictwa, rybołówstwa, agrobiznesu, lokalnego przetwórstwa i niebieskiej gospodarki, zawartych w Planie Ożywienia Gospodarczego Wysp Świętego Tomasza i Książęcej na lata 2026–2030.

Wzrost dochodów, tworzenie miejsc pracy, wzrost eksportu lub ograniczenie importu nie powinny być przedstawiane jako gwarantowane wyniki bez uprzednio zweryfikowanych wskaźników, instrumentów i danych uzupełniających.

Proponowany cytat przypisywany Abnildo d’Oliveirze wymaga wyraźnej zgody przed opublikowaniem go jako wypowiedź przypisana tej osobie.

Należy również zweryfikować dokładny zakres środków dotyczących kakao, kawy, wanilii, pieprzu, rolnictwa, rybołówstwa, agrobiznesu, lokalnego przetwórstwa oraz niebieskiej gospodarki, przewidzianych w Planie ożywienia gospodarczego Wysp Świętego Tomasza i Książęcej na lata 2026–2030.

Nie należy przedstawiać wzrostu dochodów, tworzenia miejsc pracy, wzrostu eksportu ani zmniejszenia importu jako gwarantowanych wyników bez uprzednio zweryfikowanych wskaźników, narzędzi i danych.

Propozycja cytatu Abnildo d’Oliveiry wymaga wyraźnej zgody przed opublikowaniem go jako przypisanej wypowiedzi.