Oogsttijd

Meedoen aan de wijnoogst is een kans om Portugal van de grond af aan te beleven — samenwerken met professionals, traditionele werkwijzen leren kennen en genieten van het eten en de cultuur die daarmee gepaard gaan.

Geroep en getoeter doorbreken de stilte in het kleine bergdorpje Folgosa, diep in de Douro-vallei. De laadbak van een open jeep zit vol met stoffige, vrolijke oogsters, klaar voor een koud biertje in de plaatselijke bar na een lange dag op het veld. We zijn met zo’n 30 mensen – vrienden, familie, medewerkers en ik – die helpen bij de laatste fase van de druivenoogst voor Casa da Réssa, een kleine, op terroir gerichte Douro-producent die oude wijnstokken en het traditionele karakter van de regio in de schijnwerpers wil zetten. Opgericht door Alexandre Dias, met Paulo Nunes aan het roer van de wijnbereiding, wordt deze ‘garagewijn’ gemaakt van druiven van ongeveer 25 hectare voormalige, verlaten wijngaarden op de terrasvormige hellingen van de Douro.

Bronvermelding: Aangeleverde afbeelding; Auteur: Karina Janø;

En het werd een ervaring die ik niet snel zal vergeten. Voor mij zijn eten en cultuur onlosmakelijk met elkaar verbonden, en een van de beste manieren om je onder te dompelen in een land is door meer te leren over de keuken en de streekproducten. Portugal heeft een zeer lange geschiedenis van wijnbouw, die ruim 2.000 jaar teruggaat, en mogelijk nog veel verder. Archeologisch bewijs toont aan dat er al in de chalcolithische periode (ca. 3350–2250 v.Chr.) overblijfselen van wijnstokken in Portugal te vinden waren.

Bronvermelding: Aangeleverde afbeelding; Auteur: Karina Janø;

Dat betekent echter niet noodzakelijkerwijs dat er toen al wijn werd gemaakt. Duidelijk bewijs van wijnproductie duikt op rond de 7e eeuw v.Chr., in verband met Fenicische nederzettingen in de omgeving van onder meer Lissabon/Almada en de valleien van de Taag en de Sado.

De laatste dag van de oogst

De dag begint in de zon, met droog gras onder onze voeten en rijen wijnstokken die zich onder ons uitstrekken. In de verte trekt de rivier de Douro een blauwe lijn tussen een enorm lappendeken van velden. Hierboven heeft Dias enkele van de meest kostbare percelen van de vallei aangekocht, met wijnstokken die tot wel 120 jaar oud zijn. We bevinden ons zo hoog boven de rivier dat het gebied een eigen microklimaat heeft: het is hier warmer, en de druiven en weersomstandigheden worden nauwlettend in de gaten gehouden.

Bronvermelding: Aangeleverde afbeelding; Auteur: Karina Janø;

We snijden volle, donkerpaarse trossen druiven van 50 jaar oude wijnstokken – te groot om in onze handen te passen, en altijd verleidelijk in de intense hitte. De druiven worden verzameld in zware manden en vullen al snel de jeeps. „De eerste en de laatste dag van de oogst zijn het mooist“, zegt Dias, terwijl hij uitkijkt over het landschap.

Bron: Foto ter beschikking gesteld; Auteur: Karina Janø;

De oogsttijd, of ‘vindimas’ zoals dat in het Portugees heet, is niet alleen het landbouwseizoen, maar ook een sociale traditie en een viering van de band tussen mensen, het land en de wijn. Het vormt het hoogtepunt van een jaar werk in de wijngaard. Traditioneel vindt de oogst plaats van de late zomer tot in de vroege herfst, hoewel de exacte timing elk jaar varieert, afhankelijk van de druivensoort, het weer en de rijpheid.

Bronvermelding: Aangeleverde afbeelding; Auteur: Karina Janø;

In de Douro bijvoorbeeld loopt de oogst doorgaans van augustus tot en met oktober. Hier is het terrein ongelooflijk steil, waardoor de druiven vroeger uit de wijngaarden moesten worden gedragen en de oogst een enorme gemeenschappelijke onderneming was. Families, buren en seizoenarbeiders kwamen in de wijngaarden bijeen om te helpen, en dit is nog steeds een belangrijk onderdeel van de traditie, met name op moeilijk begaanbaar terrein zoals in de Douro. Bovendien moet de oogst snel plaatsvinden zodra de druiven rijp zijn, wat de noodzaak van veel helpende handen onderstreept.

Een oogstfeest

Na het plukken volgen we de druiven naar de adega, de wijnmakerij, waar we op een kleine transportband de goede druiven scheiden van de slechte, kleine takjes en dergelijke.

Bronvermelding: Aangeleverde afbeelding; Auteur: Karina Janø;

De sfeer is uitgelaten en er wordt levendig gepraat. Iedereen helpt mee en de grote open tank vult zich langzaam met druiven.

Bron: aangeleverde foto; auteur: Karina Janø;

Tijdens het avondeten smullen we aan lange tafels waar Dia’s wijn rijkelijk vloeit uit flessen zonder etiket, onder leibomen van knoestige wijnstokken boven ons. Het eten is traditioneel en overvloedig; vlees wordt buiten op een groot spit geroosterd en geserveerd op bruine aardewerken schalen. Het is een tafereel dat rechtstreeks uit een agrarische droom lijkt te komen, met lampjes boven de tafels en verhalen die over de tafels heen worden verteld, muziek en dans tot in de late uurtjes. Ik zie blije gezichten, niet in de laatste plaats dat van Dia, die zich kan verheugen op het bottelen van een jaar werk dat neerkomt op 6.500 kg druiven, die binnenkort in de tanks, vaten en uiteindelijk in de flessen terechtkomen.

Maar voorlopig is het tijd om de druiven te pletten die in de grote tank in de wijnmakerij liggen te wachten. Hiervoor slaan we de armen in elkaar om elkaar te ondersteunen terwijl we in koor stampen en traditionele liederen zingen, terwijl onze voeten in de zachte, dikke druivenbrij onder ons wegzakken — het hoort allemaal bij de traditie. Dit heet pisa da uva, letterlijk ‘druiven stampen’. Vóór de komst van moderne mechanische persen was het met de voeten stampen een effectieve manier om druiven te pletten, terwijl de pitten relatief weinig beschadigd raakten, en het gebeurde in rijen of groepen, waarbij men het ritme aanhield en soms zong. Daarom is er een traditionele band gekomen om ons hierbij te ondersteunen; ze dragen klederdracht en zorgen voor een levendige sfeer. Al snel danst iedereen terwijl de avond valt.

Bronvermelding: Aangeleverde afbeelding; Auteur: Karina Janø;

De druiven zijn nu sap of ‘mosto’ en de gisting begint: gisten zetten de druivensuikers om in alcohol, waardoor uiteindelijk wijn ontstaat. Dit geeft de vindimas een symbolische betekenis: de oogst is de overgang tussen het werk in de wijngaard en de geboorte van de nieuwe wijn. Daarom is de vindima ook een moment van opluchting en verwachting, een viering van het feit dat er weer een groeiseizoen is doorstaan. De oogst is bepalend voor een groot deel van de wijnproductie van dat jaar en had en heeft daarom nog steeds een reëel economisch belang voor producenten, gezinnen en gemeenschappen.

Bronvermelding: Aangeleverde afbeelding; Auteur: Karina Janø;

Veel Portugese steden hebben rond deze traditie een officieel ‘Festas das Vindimas’ georganiseerd, en het is zeker de moeite waard om er een in jouw omgeving op te zoeken, want het is een prachtige ervaring. En ik ben ervan overtuigd dat, net als bij eten, hetzelfde geldt voor wijn: je proeft de inspanning, passie en liefde die erin zijn gestoken — en dat geldt zeker voor de wijnen van Casa da Réssa.