De woningmarkt is misschien wel het beste voorbeeld. We weten nu dat Portugal sinds 2014 een tekort van meer dan 300 duizend woningen heeft opgebouwd, het gevolg van factoren die al lang bekend waren, zoals onvoldoende bouwactiviteit, een tekort aan arbeidskrachten, stijgende kosten, een schaarste aan bouwrijpe grond en te trage plannings- en vergunningsprocedures. We zijn niet op een dag wakker geworden met een huisvestingscrisis; die hebben we langzaam zelf gecreëerd.

Juist daarom is het de moeite waard om het recentste OESO-rapport over toerisme te bekijken. Niet omdat Portugal momenteel een toerismecrisis doormaakt – integendeel, de sector blijft een van de grote succesverhalen van de Portugese economie – maar omdat het document helpt om de problemen te begrijpen die kunnen ontstaan als we succes in wezen blijven afmeten aan groei. Er is namelijk een bijzonder relevant signaal: de Toerismestrategie 2027, die in 2017 werd goedgekeurd, had eind 2024 haar economische doelstellingen bereikt, waardoor Portugal in 2025 begon met de voorbereiding van een nieuwe visie voor het volgende decennium, tot 2035. De vraag is niet langer alleen hoe we kunnen groeien. Het is nu geworden: hoe kunnen we beter groeien?

De OESO wijst precies in deze richting. De nieuwe visie voor Portugal stelt onder meer als prioriteiten: het creëren van meer economische waarde, productiviteit, territoriale samenhang, levenskwaliteit van gemeenschappen, klimaatbestendigheid, kwalificatie van werknemers, modernisering van bedrijven en het gebruik van technologie en data. Dit is wellicht de belangrijkste waarschuwing: een land kan elk jaar meer toeristen ontvangen en toch niet alle mogelijke economische waarde uit deze groei halen. Het kan het aantal overnachtingen verhogen zonder de productiviteit voldoende te verhogen, banen creëren zonder de lonen te verbeteren, investeringen concentreren in dezelfde gebieden terwijl andere gebieden inwoners blijven verliezen, en de druk op huisvesting, vervoer, water en infrastructuur verhogen zonder de capaciteit van diezelfde infrastructuur te versterken. Ook succes moet worden gepland.

De woningmarkt had ons dat moeten leren. Wanneer het aanbod jarenlang geen gelijke tred houdt met de groeiende vraag, vindt de aanpassing uiteindelijk plaats via de prijzen. In het toerisme kan het risico andere vormen aannemen: verzadiging van bepaalde bestemmingen, een tekort aan arbeidskrachten, druk op de bewoners, stijgende exploitatiekosten of verlies aan concurrentievermogen. De OESO zelf waarschuwt ook voor klimaatrisico’s die de geografie en het seizoenspatroon van de toeristische vraag kunnen veranderen en de kosten en risico’s voor bedrijven en bestemmingen kunnen doen toenemen.

Dit alles betekent niet dat we het toerisme moeten stopzetten. Het betekent juist het tegenovergestelde: het beschermen van een van de belangrijkste sectoren van de Portugese economie door beslissingen te nemen nu we daar nog de tijd voor hebben. Portugal werkt momenteel aan de toerismestrategie tot 2035 en beschikt over voldoende gegevens, studies en ervaring om op veel van de uitdagingen te anticiperen. Over tien jaar mogen we niet kunnen zeggen dat we het niet wisten. De werkelijke waarde van een onderzoek als dit ligt niet in het achteraf uitleggen waar we de fout zijn ingegaan, maar in het helpen voorkomen van fouten vandaag die morgen veel duurder zullen zijn om te corrigeren.