Hoe de geschiedenis zo’n geweldige leermeester kan zijn

Dat gezegd hebbende, heb ik me echter altijd aangetrokken gevoeld tot verhalen over echte levensstrijd, in tegenstelling tot fictie. Op een keer ging ik, geheel toevallig, naar een musical over de echte levensstrijd van een Poolse schilderes genaamd Tamara Lempicka, die toevallig de vrouw van een edelman was.

Het verhaal vertelt hoe het echtpaar de Russische Revolutie ontvluchtte en terechtkwam in het hart van Parijs tijdens de roerige jaren twintig. Terwijl haar man moeite had om zich aan te passen aan het verlies van de status, de privileges en de rijkdom die zijn adellijke afkomst hem had opgeleverd, werd het hele gezin in ballingschap gedwongen om een bescheiden bestaan te leiden, in bittere armoede, totdat Tamara uiteindelijk (als kunstenares) werd ontdekt. Ze bouwt geleidelijk aan een naam op, totdat ze uiteindelijk succes vindt in de snel veranderende wereld van de jaren twintig.

Leven voor het moment

Overtuigd dat de verschrikkelijke gruwelen van de Eerste Wereldoorlog zich nooit meer zouden kunnen herhalen, probeerden de Parijzenaars duidelijk om te gaan met de nog steeds pijnlijke littekens van de geschiedenis en alle talloze trauma’s die over hen waren neergedaald. Velen leefden simpelweg voor het moment.

Voor degenen die het zich konden veroorloven, werd het Parijse leven een leven van losbandigheid dat zich afspeelde in de duizelingwekkende, hedonistische maalstroom van de jaren twintig.

Uiteindelijk bloeit de verbannen kunstenares op en kan ze enkele van de excessen van het Parijse leven omarmen. Op de een of andere manier slaagt ze erin haar huwelijk in stand te houden, ondanks dat ze verliefd wordt op een vrouwelijke prostituee, die haar laat kennismaken met de dubieus duistere wereld van opioïden.

Geprezen als een vrouwelijke kunstenares die via haar werk eindelijk uiting geeft aan ‘girl-power’, weet Tamara uiteindelijk zowel de publieke erkenning als de rijkdom te verwerven die nodig zijn om deze levensstijl in stand te houden.

In de musical wordt deze hele periode (de roaring twenties) afgeschilderd als een tijd waarin de saaie en melancholische gewoonten uit het verleden heel bewust worden losgelaten ten gunste van het verkennen van verscheidenheid. ‘Diversiteit’, zoals we het tegenwoordig misschien zouden noemen. In een scène die de essentie van die tijd samenvat, promoot de eigenaar van een luxueuze transgender- en lesbische bar, waar Tamara vaak komt, de zaak met de tijdloze slogan ‘Fraternité, Egalité, LESBIANITÉ!’ (Broederschap, Gelijkheid, LESBIANITEIT!).

Natuurlijk bleef een groot deel van de Europese samenleving uiterst sceptisch tegenover dergelijke brutale modernistische idealen. Maar de Parijse high society accepteerde dergelijke seksuele praktijken van ‘minderheden’ niet alleen, maar omarmde ze zelfs. Het werd allemaal gezien als een verfrissend tegengif voor een zeer verstokte oude orde die vóór de eeuwwisseling de boventoon had gevoerd.

Een samenleving die lange tijd de voorkeur had gegeven aan het bewaken van „eenheid“ in naam van de sociale cohesie: ten koste van het soort individuele vrijheden waarvan men in de wereld van vandaag grotendeels geniet.

Politiek discours

Als we de aard van het hedendaagse politieke discours in ogenschouw nemen, is het moeilijk om de wrijvingen te negeren die zo vaak opduiken tussen het hedendaagse conservatisme en het liberalisme.

Het is duidelijk geworden dat de starre manieren van weleer nog steeds in de schaduw bestaan, omdat zelfs de modernste conservatieven zich in de eerste plaats blijven richten op het behoud van de orde, geheel los van individuele vrijheden.

Maar de oude, vóór de jaren twintig heersende starre houding ten opzichte van het liberalisme kan bijna worden vergeven, omdat psychologen al lang het idee naar voren hebben gebracht dat samenlevingen die trauma’s hebben meegemaakt, zoals oorlog of ziekte, de neiging hebben om af te glijden naar conservatisme met een kleine „c“; compleet met die inherente behoefte aan orde die als de spreekwoordelijke feniks uit de smeulende sintels van totale chaos herrijst.

Terwijl het verhaal van Tamara Lempicka zich ontvouwt in de richting van de gruwelijke dagen in de aanloop naar de Tweede Wereldoorlog, bekvechten en strijden zowel fascisten als communisten met hand en tand om de toekomst van Europa, waarbij de vreugde van de chaos uit de jaren twintig wordt vervangen door de handhaving van de archaïsche, ouderwetse orde.

In plaats van verscheidenheid en diversiteit te vieren, verafschuwden en bestraften zowel de fascisten als de communisten deze. In plaats van verschillen te omarmen, onderdrukten ze deze. In plaats van de sterke, onafhankelijke vrouw te erkennen, produceerden ze uitgesproken mannelijke kunst, cultuur en architectuur die nadrukkelijk was ontworpen om vrouwen terug te plaatsen op hun „rechtmatige plaats“ als echtgenotes, moeders en de absolute hoeksteen van het gezinsleven.

Opnieuw was er geen tolerantie voor individuele verschillen, vanuit de vurige overtuiging dat naties alleen goed konden functioneren als individuen zich volledig onderwierpen aan het grotere welzijn van de samenleving. Afwijkingen moesten koste wat kost worden uitgebannen.

Mensen aan de linkerkant van het politieke spectrum kleineerden hun rechtse tegenstanders vaak door hen af te doen als starre, achterhaalde conservatieven met een kleine „c“. Conservatieven (met een kleine „c“) daarentegen zien gelijkgestemden wellicht als een groep die simpelweg uit hetzelfde liedboek zingt. Soms zijn ze ontzet als ze beseffen dat niet al hun mede-conservatieven dat blad zelfs maar zouden oppakken, laat staan er van harte uit zouden meezingen.

Dus, zie je, ik beschouw mezelf NIET als conservatief. Ten eerste ben ik namelijk niet bang voor een beetje chaos; ik geloof juist dat een beetje chaos eigenlijk best een goede zaak is. Het houdt ons scherp. Ik heb ook nooit iets gehad tegen een vleugje goede, ouderwetse ‘aanstootgevende’ humor. Ik geef niet toe aan linkse ‘wokery’. Ik heb er een hekel aan als ik door een of andere vervelende, preutse ouwe man op mijn vingers word getikt, alleen maar omdat ik af en toe een gewaagde grap maak: zoals roepen: ‘tieten als kokosnoten… … en ze houden ook wel van wat vogelzaad of een stukje spek tijdens de strengste wintermaanden’.

Dat is mijn favoriete feestbreker! Hoewel ik het zelf nooit heb gebruikt, ben ik eigenlijk voorstander van het decriminaliseren van cannabis en sommige andere soorten recreatieve drugs. Wat dit betreft is Zack Polanski de man. Het is tenslotte volkomen zinloos om de politie te vragen drugs aan te pakken, want het is tegenwoordig gewoon veel te wijdverbreid. Ondanks alle inspanningen van de politie om de drugsscene onder controle te houden, krijgen overtreders nauwelijks een tik op de vingers als ze al daadwerkelijk worden gepakt.

De westerse cultuur

Als vader van drie kinderen voel ik me zeker ook niet bedreigd door het bestaan van seksuele minderheden.

Bovendien heb ik absoluut geen respect voor autoriteit die niet is verdiend of gerechtvaardigd.

Elke hiërarchie zou expliciet op competentie moeten zijn gebaseerd. Meritocratie krijgt mijn stem, omdat die altijd wint van de middelmatigheid die voortkomt uit symbolische maatregelen. Ras, geloofsovertuiging, klasse, seksualiteit, geslacht of politieke voorkeuren zouden volstrekt irrelevant moeten zijn. Je kunt het werk doen, of je kunt het niet. De beste persoon zou altijd de overhand moeten hebben. In mijn ogen is het echt zo simpel.

Het is duidelijk dat ik niet kan zeggen dat ik boven alles naar orde hunker, want, zoals ik al eerder zei, een beetje chaos maakt het leven een stuk interessanter. Wat ik echter wel vrees, is een sluipend gebrek aan orde en een buitensporige hoeveelheid chaos. Een samenleving die er niet in slaagt een evenwicht te vinden tussen pragmatisme en empathie, zal toch zeker afbrokkelen?

De laatste tijd heeft de westerse cultuur steeds meer het idee gecreëerd dat de ene denkrichting goed is en de andere op de een of andere manier slecht. Welke overtuigingen we persoonlijk aanhangen, doet er eigenlijk niet toe, want als we niet allemaal aan één touw trekken, kan het al snel behoorlijk uit de hand lopen. Eén ding kan ik vrijwel met grote zekerheid garanderen: als die dag daadwerkelijk aanbreekt, zouden we allemaal, in volkomen eensgezindheid, tot het besef kunnen komen hoe groot de dwaasheid is van onze koppige hedendaagse politiek.