Een van de populairste opties is die welke door reisorganisaties wordt aangeboden. Het draait allemaal om eindeloze zonneschijn, gouden stranden, betaalbaar bier en gegrilde vis die sissend boven houtskool ligt; terwijl gepensioneerde accountants uit Basingstoke aan iedereen vertellen dat ze ‘als de lokale bevolking leven’, terwijl ze er toch op staan dat er in elk zorgpakket uit Blighty Heinz Baked Beans en HP-saus zitten.

Hoe zit het dan met het mythologische Portugal? Je weet wel, dat land waar de lokale bevolking af en toe over spreekt. Een Portugal waar mooie vrouwen uit eeuwenoude bronnen tevoorschijn komen, waar weerwolven door de heuvels zwerven, waar heksen door de duisternis vliegen, waar draken vergeten schatten bewaken en spookachtige begrafenisstoeten over landweggetjes dwalen, op zoek naar verse zielen om voor eeuwig weg te stoppen.

Oude wonderen

Eerlijk gezegd klinkt het mythologische Portugal minder als Zuid-Europa en meer als een planningsvergadering bij de kostuumafdeling van de BBC. Neem bijvoorbeeld de Moura Encantada: een betoverde Moorse maagd. Ze is overal, zo lijkt het. Er lijkt er een te zijn in elk vervallen kasteel, bij elke eenzame bron, en elk klein dorpje beweert dat die van hen de mooiste is. Blijkbaar brengt ‘zij’ de eeuwigheid door zittend op rotsen, terwijl ze haar onmogelijk gouden haar borstelt met een al even onmogelijk gouden kam, wachtend op een nietsvermoedende kerel die de betovering verbreekt die haar gevangen houdt.

Nou jongens, als de geschiedenis ons iets leert, dan is het dit: wanneer een onmogelijk aantrekkelijke vrouw die je nog nooit eerder hebt ontmoet plotseling uit het niets verschijnt en je een schat, eeuwige liefde of onvoorstelbare rijkdom aanbiedt: ren dan weg. Ze is ofwel een mythisch wezen, of ze heet Veronica en probeert timeshares te verkopen. Meestal allebei. Het addertje onder het gras is natuurlijk dat je een opdracht moet volbrengen, zoals het beantwoorden van onmogelijke raadsels en het overleven in een kuil vol sissende slangen. Blijf achter je kijken, anders word je moeilijk uit dat timeshare-contract kunnen komen.

Bekijk hier de volledige video 👇👇👇


Dan zijn er nog de weerwolven van Portugal. Of ‘Lobisomens’, zoals ze hier in de buurt worden genoemd. Hollywood geeft ons enorme, harige beesten die in staat zijn om Land Rovers met hun blote klauwen uit elkaar te scheuren. Maar Portugal geeft ons José uit het naburige dorp, die vervloekt is omdat hij toevallig de zevende zoon was. Voor een weerwolf is hij heerlijk ingetogen. Overdag repareert hij daken, terwijl hij ’s nachts schapen en geiten terroriseert. Tegen ontbijttijd koopt hij gewoon brood, alsof er nooit iets vreemds is gebeurd. De remedie is al even charmant, bijna onschuldig. Iemand hoeft hem alleen maar te herkennen en hem bij zijn doopnaam te noemen. Stel je het gesprek eens voor. “Goedemorgen, António.”

En dan, BANG! De vloek is opgeheven. Klaar is Kees. Geen zilveren kogels of dramatische orkestrale soundtracks. Gewoon administratieve efficiëntie. Zo typisch Portugees!

En dan komen we bij mijn persoonlijke favoriet: de Santa Compaña.

Dit is een spookachtige processie van de zielen van de overledenen die na middernacht met kaarsen door eenzame straatjes lopen. Het lijkt nogal op de Vrouwenvereniging die vanuit het hiernamaals een sponsorwandeling organiseert. Mocht je ze tegenkomen, dan gelden er strikte regels. Niet praten, niet rechtstreeks naar ze kijken en niets aannemen wat ze aanbieden. En het allerbelangrijkste: word niet die arme, ongelukkige ziel die de processie moet leiden. Blijkbaar moet iemand het kruis dragen.

Dus als iemand het je probeert aan te reiken: raak in paniek. Je sociale agenda is zojuist extreem eentonig geworden, want je bent misschien wel gedoemd om deze processie voor eeuwig te leiden. Geweldig!

Middeleeuwse natie

Laten we het nu eens over draken hebben.

Elke middeleeuwse natie die zichzelf respecteert, heeft draken nodig. Wales heeft er een op zijn vlag staan, Engeland leende Sint-Joris om met die van hen af te rekenen. Portugal verstopt zijn draken gewoon in grotten, kastelen en bergen, waar ze al een paar honderd jaar schatten bewaken. Je zou bijna denken dat de draken van Portugal een handige verklaring voor alles zijn geworden. Vermiste geiten? Dat was een draak. Vreemde geluiden? Weer een draak. Je buurman die op mysterieuze wijze twintig extra geiten heeft gekregen?

Duidelijk een kwestie die met draken te maken had.

Zaak gesloten.

Portugal heeft ook genoeg heksen om de meeste dronken toeristen af te schrikken. Deze heksen zijn niet altijd lelijke oude heksen die verdachte stoofpotjes roeren. Velen lijken volkomen gewone Portugese dames te zijn. Sommigen veranderen in vogels, anderen in katten, terwijl weer anderen veranderen in wervelende mistwolken. Dat maakt het nogal moeilijk om ze te herkennen.

Bronvermelding: Envato Elements; Auteur: tatiana_bralnina;

Dan zijn er nog de Trasgos. Kleine, koboldachtige wezens die verantwoordelijk zijn voor het verplaatsen van huishoudelijke voorwerpen.

Eindelijk een verklaring! Jarenlang heeft iedereen volgehouden dat ik mijn bril gewoon kwijtraak. Onzin. Het zijn die verdomde Trasgos. Ze stelen ook één sok uit elke wasmachine. Waar is de afstandsbediening van de televisie? Trasgos, natuurlijk. Waarom ligt mijn leesbril altijd in de koelkast?

Je raadt het al. Het komt allemaal door een stel kleine bovennatuurlijke deugnieten die veel te veel vrije tijd hebben.

Een bijgelovige samenleving

De Atlantische kustlijn heeft zijn eigen verzameling waterwezens, waaronder zeemeerminnen, zeegeesten, tovenaressen en nog wat andere nogal vreemde vrouwen die de neiging hebben vanaf rotsen te zingen om nietsvermoedende zeelieden naar een zekere ondergang te lokken. Persoonlijk vermoed ik dat veel Portugese vissers liever zulke mythische vrouwen de schuld gaven, dan toe te geven dat ze de weersvoorspelling verkeerd hadden geïnterpreteerd.

Portugal heeft zijn mythen dus nooit helemaal losgelaten. Men gelooft er niet meer in zoals de middeleeuwse dorpsbewoners dat deden. Tegenwoordig worden ze gewoon gerespecteerd; voor het geval dat. Want hier lijkt elke familie wel een tante te hebben die ooit iets vreemds heeft gezien. Of een grootvader die zeker wist waar de begraven Moorse schat lag, maar helaas stierf voordat hij de exacte locatie kon noemen.

Als het om mythen gaat, reageren wij Britten over het algemeen anders. Nadat we naar Portugal zijn verhuisd, hebben we het na zes maanden nog steeds over huizenprijzen, de Brexit, heteluchtfriteuses en waar je echte Cumberland-worstjes kunt vinden. Ondertussen wijzen Portugese buren naar een verlaten windmolen en merken terloops op dat we daar na zonsondergang waarschijnlijk beter niet heen kunnen gaan. Misschien lachen we er nog wel om, maar drie weken later vertellen we iedereen in de expatbar dat we absoluut stemmen hebben gehoord. Grappig, toch?

De waarheid is dat deze verhalen blijven voortleven omdat Portugal zelf beslist mythisch aanvoelt. Ochtendmist rolt door granieten bergen en eeuwenoude kastelen balanceren op onwaarschijnlijke wijze op ruige rotspunten. Romeinse bruggen, Moorse ruïnes, eenzame kurkbossen en de woeste Atlantische Oceaan beuken tegen enorme kliffen. Dus als er ergens nog draken thuishoren, dan is het wel in Portugal.

Afzien van verbeelding

Het moderne Europa lijkt vaak vastbesloten om werkelijk alles weg te redeneren.

Algoritmen voorspellen wat we kopen, navigatiesystemen vertellen ons waar we heen moeten rijden en kunstmatige intelligentie stelt onze boodschappenlijstjes op. Tegenwoordig moet alles een rationele verklaring hebben. Een idee waar Portugal zijn schouders over ophaalt. Natuurlijk is het geluid in het bos soms gewoon de wind, maar soms ook niet.

Niemand weet het ooit helemaal zeker, en misschien is dat wel heel mooi. Want op het moment dat we ophouden in mythen te geloven – al is het maar voor vijf ondeugende minuten – verliezen we die bepaalde mystiek die ons leven net iets spannender maakt. We mogen dus nooit het geloof opgeven dat er ergens, net achter de volgende kasteelruïne, misschien nog steeds een draak ligt te slapen. Als we die speelsheid verliezen, verliezen we iets dat oneindig veel waardevoller is dan een schat. We laten onze prachtige fantasiewereld achter ons.

Dus, de volgende keer dat je een verlaten klooster in de Alentejo verkent, door de bossen van het noorden dwaalt of in je eentje bij een eeuwenoude put staat: onthoud dit. Als er een mooie vrouw verschijnt met een gouden kam, glimlach dan beleefd en wens haar een fijne avond. Ga dan vlot door naar het dichtstbijzijnde café voor een snelle brandy. Want hier in Portugal heeft folklore de merkwaardige gewoonte om volkomen belachelijk te klinken, tot het moment dat de lokale bevolking ophoudt met lachen.