Gezondheidsadvies heeft een probleem met de omvang. Het houdt van tienduizend stappen, slopende trainingsschema’s en verwacht dat we er blij mee zijn. Tegen lunchtijd lopen de meesten van ons al achter. Het goede nieuws van deze week is wat bescheidener.

De ademhalingsoefening met een clou

"Niemand zou een inhalator of longrevalidatie moeten inruilen voor een clou."

Er is een moment tijdens een flinke lachbui waarop de ademhaling alle waardigheid verliest. Schouders schokken, ogen tranen en iemand zwaait met een hand omdat de spraak even weg is – tenzij je al bewust moet nadenken over je ademhaling.

Chronische obstructieve longziekte, of COPD, maakt het leven beperkter. Trappen worden een uitdaging en een gesprek voelt zwaar als elke zin met adem wordt betaald.

Lachen lijkt dan ook een onwaarschijnlijke therapie. Toch suggereert een kleinschalig onderzoek, gepresenteerd tijdens het congres van de European Respiratory Society dit jaar in Barcelona, dat bewuste lachoefeningen kortademigheid ongeveer even goed kunnen verlichten als de gevestigde ‘pursed-lip’-ademhaling.

Dr. Goncagul Aldan, verpleegkundige en docent aan de Hacettepe-universiteit, presenteerde resultaten van 63 patiënten in het Ankara Bilkent City Hospital in Turkije. Zij werden willekeurig ingedeeld in een groep die de ‘pursed-lip’-ademhaling beoefende; een groep die lachoefeningen deed, waaronder klappen, motorgeluiden, het brullen van een leeuw en meditatie; of een groep die alleen voorlichting kreeg.

Gedurende acht weken oefenden de oefeningsgroepen drie keer per week gedurende 30 minuten. Beide groepen rapporteerden minder kortademigheid en een betere algehele gezondheid dan de controlegroep. De verbetering in de ademhaling was een maand later nog steeds merkbaar.

Deze bevinding komt als een verjaardagsverrassing, maar de kleine lettertjes zijn belangrijk. Het ging om een kleinschalig onderzoek dat op een conferentie werd gepresenteerd in plaats van in een tijdschrift te worden gepubliceerd. Niemand zou een inhalator of longrevalidatie moeten inruilen voor een grapje.

Ademhalingsoefeningen kunnen aanvoelen als nog een verplichte activiteit in een dag die al volledig in het teken staat van de symptomen. Voor de sessies was geen apparatuur nodig en ze konden naast de normale behandeling plaatsvinden. Als grotere onderzoeken het resultaat bevestigen, zijn er ergere aanwijzingen dan een half uurtje klappen en af en toe de vrijheid om als een leeuw te brullen.

Het horloge hoeft niet meer te schreeuwen

"Tienduizend is geen cijfer voor een examen, en beweging is niet waardeloos omdat ons horloge geen confetti heeft gestrooid."

Op een bepaald moment tijdens een wandeling verandert het fitnesshorloge in een gymleraar. Nog negenhonderd stappen, zegt het, alsof het boodschappen doen, de trappen en het zoeken naar de bril die we al op hadden nooit plaatsgevonden.

Een nieuwe studie in het British Journal of Sports Medicine biedt het horloge – en ons – wat flexibiliteit. De analyse omvatte 64.743 deelnemers aan de UK Biobank. Bij degenen die minder dan 5.000 stappen per dag zetten, ging een steviger tempo gepaard met een aanzienlijk lager sterfterisico. De afname leek op die bij 5.000 tot 7.500 rustigere stappen; het laagste totale risico deed zich voor tussen 7.500 en 10.000.


Het tempo werd bepaald aan de hand van de 30 minuten waarin elke persoon het meest actief was; deze hoefden niet aaneengesloten te zijn. In het voorbeeld met het lage aantal stappen in het artikel werd uitgegaan van ongeveer 80 stappen per minuut, tegenover 60 voor de rustigere vergelijking: een lichtje, geen sprint.

Dit was observationeel onderzoek, dus het kan niet bewijzen dat het aanpassen van het tempo het leven verlengt; snellere wandelaars zijn misschien al gezonder. Ook mag niemand met pijn, een slecht evenwicht of een hartaandoening zich laten intimideren door een polshorloge – vooral niet op de Portugese calçada, waar stevig wandelen al snel in geavanceerd voetenwerk kan veranderen.

De nuttige boodschap is: keuze. Als snelheid moeilijk is, tellen comfortabele stappen nog steeds mee; als je weinig tijd hebt en het veilig voor je is, kunnen een paar levendigere minuten iets extra’s opleveren. Tienduizend is geen examencijfer, en beweging is niet waardeloos omdat ons horloge geen confetti heeft gegooid.

Bereid zowel je geest als je weekendtas voor

"Angst is geen karakterfout die je samen met de kamerjas moet opbergen."

Een ziekenhuisjas kan je zelfvertrouwen al wegnemen voordat de arts de kamer is binnengekomen. We bereiden ons voor op een operatie met onderzoeken, formulieren, nuchterinstructies en een overvolle overnachtingstas.

Een studie die deze week in JAMA Network Open werd gepubliceerd, volgde 306 volwassenen van 60 jaar of ouder die een hart-, kanker-, heup- of knie-ingreep moesten ondergaan, en die allemaal last hadden van milde tot matige angst of depressie. De helft kreeg zelfhulpmateriaal. De anderen kregen acht tot twaalf telefoongesprekken aangeboden met een coach voor geestelijke gezondheid – een maatschappelijk werker of hulpverlener – waarin zorgen, slaap en doelen aan bod kwamen, plus een medicatiebeoordeling door een apotheker. De begeleiding begon vóór de operatie en werd daarna voortgezet: wekenlang gezelschap, niet alleen een peptalk op de ochtend van de ingreep.

Drie maanden later waren de scores voor angst en depressie licht verbeterd in de groep die ondersteuning had gekregen. Het duidelijkste voordeel kwam naar voren bij kankerpatiënten; de hart- en orthopedische groepen vertoonden op zichzelf geen statistisch significante verbetering.

Vrolijke gedachten maken een operatie niet goed. Maar angst is geen karakterfout die je samen met je kamerjas in de kast kunt opbergen. Emotionele gezondheid en medicatie verdienen evenveel aandacht als bloeddruk en bloedonderzoeken. Soms begint de voorbereiding met: „Ik ben bang. Welke ondersteuning is er beschikbaar?“

Drie overwinningen in drie dagen

Op 3 september erkende de WHO dat Oost-Timor trachoom als volksgezondheidsprobleem heeft uitgeroeid; de infectie heeft die status nergens meer in de regio Zuidoost-Azië van de WHO. De volgende dag werd Bhutan het eerste land in de regio dat erkend werd voor het uitroeien van door honden overgedragen rabiës bij mensen als volksgezondheidsprobleem. Op de derde dag bevestigde de WHO dat Thailand rubella als volksgezondheidsprobleem heeft uitgeroeid.

Dit zijn mijlpalen op het gebied van eliminatie, geen uitroeiing: surveillance, vaccinatie en behandeling moeten doorgaan. Maar drie landen, drie ziekten en drie opeenvolgende dagen zijn het waard om even bij stil te staan.

Vooruitgang is zelden één heroïsche sprong. Soms is het een lach, een iets snellere stap, een openhartig gesprek – en dan weer zo’n kleinigheid, herhaald totdat het geschiedenis schrijft.